نظریه مشورتی کمیسیون امور حقوقی کانون وکلای دادگستری مرکز شماره:3/1400/110/ ک. ح تاریخ:2خرداد1400

شماره:3/1400/110/ ک. ح
تاریخ:2خرداد1400
نظریه کمیسیون امور حقوقی

پرسش:منظور از تشریفات دادرسی که موجب بی اعتباری رأی شود در تبصره ماده455 قانون آیین دادرسی کیفری1392 چیست؟ عدم رعایت تشریفات دادرسی ناظر به کدام مرحله رسیدگی است؟ آیا عدم رعایت از سوی ضابطان دادگستری در فرآیند رسیدگی هم موضوع تبصره قرار می گیرد؟
نظریه کمیسیون: منصفانه بودن دادرسی کیفری و رعایت تشریفات و آیین در فرآیند دادرسی از حق های بنیادی افراد به شمار می رود. بر همین اساس، جلوه های متعدد این حق و ساز و کارهای دسترسی به آن در شماری از اصول قانون اساسی خصوصاً اصول فصل سوم «حقوق ملت» شناسایی شده است. در همین چارچوب، فصل اول از بخش اول قانون آیین دادرسی کیفری1392 به «تعریف آیین دادرسی کیفری و اصول حاکم بر آن» اختصاص یافته است تا همه مرحله های فرآیند کیفری برپایه مجموعه آیین و تشریفات برآمده از این اصول پیش رود. بنابراین، در اجراء قانون آیین دادرسی کیفری باید براساس اصول قانون اساسی ناظر به چگونگی دادرسی کیفری و هم چنین، اصول راهبر شناسایی شده در مواد فصل مذکور قانون آیین دادرسی کیفری1392اقدام و ضوابط را تفسیر کرد.
بنابراین، 1) باتوجه به این که در دادرسی کیفری اصل بر رعایت تشریفات و آیین رسیدگی است و هم چنین، در تفسیر استثناء هم باید رویکرد کمینه را اتخاذ نمود، تبصره ماده455 قانون پیش گفته که صرفاً یک استثناءست فقط به عدم رعایت تشریفات دادرسی که به حق ها و ضوابط بنیادین دادرسی کیفری خدشه وارد نمی سازند و در واقع، موارد کاملاً کم تأثیر از جمله عدم رعایت ترتیب طرح ادعاها و دفاعیات در جلسه رسیدگی ناظر است و از این رو، در صورت رعایت نشدن ضوابط و تشریفات دادرسی کیفری مانند اخذ نکردن آخرین دفاع از متهم یا عدم تفهیم حق برخورداری از وکیل به متهم که منصفانه بودن دادرسی کیفری را به چالش می کشد، موجبات نقض رأی فراهم می شود. 2) براساس مجموعه ضوابط فصل اول از بخش اول قانون آیین دادرسی کیفری1392 رعایت تشریفات و آیین ناظر به همه مرحله های آیین دادرسی کیفری است و بنابراین، نقض ضوابط مربوط به تشریفات اهمیت دار در هریک از مرحله های دادرسی کیفری به نقض رأی می انجامد. 3) باتوجه به تعریف ماده1 قانون آیین دادرسی کیفری1392 و ضوابط پیش بینی شده در فصل دوم بخش دوم در زمینه «ضابطان دادگستری و تکالیف آنان» رعایت تشریفات و آیین دادرسی کیفری در شمار تکالیف همه کنش گران عدالت کیفری در سرتاسر فرآیند کیفری چه کنش گران قضایی و چه ضابطان دادگستری قرار دارد و از این رو، ضابطان باید مجموعه ضوابط مربوط به تشریفات را رعایت کنند و نقض این ضوابط از سوی آنان مثلاً در مرحله تحت نظر قرار دادن و یا در زمینه گردآوری دلیل نیز به نقض رأی می انجامد.

روابط عمومی کانون وکلای دادگستری مرکز